Ana sayfa › Yazılar

Distraksiyon Osteogenezi: Vücudun Kendi Kemiğini Ürettiği Çene Uzatma Yöntemi

Yayın: 14 Eylül 2026 · Güncelleme: 4 Ekim 2026 · Yazar ve tıbbi gözden geçirme: Prof. Dr. Selçuk Basa

Distraksiyon osteogenezi, kemiğin kontrollü biçimde kesilip iki parçanın günde yaklaşık bir milimetre birbirinden uzaklaştırılmasıyla aradaki boşlukta vücudun kendi yeni kemiğini üretmesi ilkesine dayanan bir yöntemdir. Ortopedide bacak uzatmak için geliştirilen bu ilke, 1990'lardan bu yana çene ve yüz kemiklerinde de kullanılıyor. Bu alandaki ilk vakalarımı 1990'ların sonunda ameliyat ettim; 1999'da Paris'teki uluslararası distraksiyon kongresinde ve 2005'te North Carolina Üniversitesi'nde on yıllık deneyimimizi sunduğumdan bu yana yöntemi klinik uygulamamda kullanmayı sürdürüyorum.

Distraksiyon osteogenezi nasıl yapılır? Aşamaları

Kemik, kırıldığında iyileşmek için "kallus" adı verilen, zamanla kemiğe dönüşen yumuşak bir ara doku üretir. Bu kallus, sertleşmeden önce yavaş ve düzenli biçimde gerilirse sertleşmek yerine gerilme yönünde yeni kemik yapmaya devam eder. Distraksiyon osteogenezi bu biyolojik yanıtı kullanır ve dört aşamada ilerler:

1. Osteotomi ve cihazın yerleştirilmesi: Genel anestezi altında kemikte planlı bir kesi yapılır; iki parçaya, aralarını açacak bir mekanizma (distraktör) vidalanır. Cihaz ağız içinde (intraoral) ya da ciltten dışarı çıkan bir kolla (ekstraoral) olabilir.
2. Bekleme (latent) dönemi: 5–7 gün. Kesi hattında kallus oluşur.
3. Aktif distraksiyon dönemi: Cihaz günde 1 mm (genellikle iki seferde 0,5 mm) çevrilerek parçalar birbirinden uzaklaştırılır. 10 mm uzatma için yaklaşık 10 gün gerekir. Bu dönemde yalnızca kemik değil, üzerindeki kas, damar, sinir, mukoza ve cilt de birlikte uzar; bu "histogenez" etkisi, yöntemi kemik greftinden ayıran başlıca özelliktir.
4. Pekişme (konsolidasyon) dönemi: Yeni kemiğin sertleşmesi için cihaz yerinde bırakılır; genellikle distraksiyon süresinin 2–3 katı, çoğu vakada 8–12 hafta. Ardından cihaz küçük bir ameliyatla çıkarılır.

Yeni oluşan kemik, greftle taşınan kemikten farklı olarak "yabancı" değildir; hastanın kendi bölgesinde, kendi damar ağıyla oluşur ve zamanla çevre kemiğe benzer bir yapı kazanır. Alveoler distraksiyonla oluşan kemiğin niteliğini histolojik ve radyolojik olarak inceleyen çalışmamız 2007'de yayımlanmıştır.

Distraksiyon osteogenezinin avantajları ve dezavantajları

Her iki yöntemin de yeri vardır; hangisinin seçileceği, gereken kemik miktarına, yumuşak dokunun durumuna, hastanın yaşına ve uyumuna göre belirlenir. İmplant öncesi kemik eksikliğinde alveoler distraksiyon ile otojen greft arasındaki seçim ölçütlerini 2005'te ICOMS Dünya Kongresi'nde sunmuştuk; geniş kemik eksikliklerinde ise 2016'da yayımladığımız Le Fort I ile birlikte kalça kemiği greftlemesi çalışmamız gibi greft yöntemleri hâlâ temel seçenektir.

Hangi durumlarda uygulanır?

Alt çene distraksiyonu

Doğumsal alt çene geriliklerinde — hemifasiyal mikrozomi, Treacher Collins sendromu, Pierre Robin sekansı — alt çene, klasik ortognatik cerrahinin taşıyamayacağı ölçüde geride olabilir; distraksiyon bu büyük hareketleri, büyüme çağında bile mümkün kılar. Yenidoğanda alt çene geriliğine bağlı nefes darlığında erken distraksiyon, trakeostomiden kaçınmayı sağlayabilir. Çene eklemi ankilozu nedeniyle gelişmemiş alt çene (bkz. TME cerrahisi) ve ileri derecede asimetriler diğer sık kullanım alanlarıdır. Ekstraoral alt çene distraksiyonunda cihaz kolunun cilt üzerinde bıraktığı izi azaltmaya yönelik tekniğimizi 2012'de yayımladık.

Üst çene ve orta yüz distraksiyonu

Dudak-damak yarıklı hastalarda üst çene geriliği sık görülür ve klasik ortognatik cerrahiyle büyük ilerletmeler yara dokusu nedeniyle nüks etmeye eğilimlidir. Bu vakalarda üst çene, kafatasına sabitlenen bir çerçeveyle (rijit eksternal distraksiyon, RED) yavaş yavaş öne taşınır. Bu yöntemde çekme kuvvetinin üst çeneye aktarılması için burun içinden geçen yeni bir ankraj tekniğimizi 2013'te; nadir görülen kalıtsal bir kemik hastalığı olan piknodizostozda üst çene distraksiyonunu ve burun düzeltmesini birleştiren tedaviyi 2011'de uluslararası dergilerde yayımladık. Sendromik kraniyosinostozlarda (Crouzon, Apert) orta yüzün tamamı benzer ilkelerle öne alınır.

Alveoler (dikey) distraksiyon

Diş kaybı, travma ya da kist-tümör ameliyatları sonrası çene kemiğinin diş taşıyan bölümü (alveoler kret) yükseklik kaybeder; implant yerleştirmek için yeterli kemik kalmaz. Alveoler distraksiyonda kemiğin üst bölümü kesilir ve küçük bir cihazla günde 0,5–1 mm yukarı taşınır; birkaç hafta içinde implant için gereken yükseklik kazanılır. Yöntem, kemikle birlikte dişeti de kazandırdığından implant çevresindeki yumuşak doku sonucu greftlere göre daha doğaldır. Çene arkasındaki dişli bir kemik bölümünün taşınmasıyla ilgili teknik notumuz 2007'de yayımlandı.

Transport distraksiyonu: kemik eksikliklerinin onarımı

Tümör ya da travma sonrası alt çenede süreklilik kaybı olduğunda, sağlam kemikten kesilen bir "taşıyıcı" parça boşluk boyunca yürütülerek arkasında yeni kemik bırakır ve karşı uca ulaşınca birleştirilir. Büyük bir alt çene defektinin bu yöntemle onarımını 2000'de bildirmiş, plak kılavuzlu transport distraksiyonu ve farklı defekt tiplerinde distraksiyon kalıplarını 2003–2006 arasında ICOMS kongrelerinde sunmuştuk. Serbest doku nakli için uygun olmayan hastalarda bu yöntem, verici saha olmadan alt çeneyi yeniden inşa eder.

Cihazlar: ağız içi mi, ağız dışı mı?

Ağız içi (intraoral) cihazlar dışarıdan görünmez, ciltte kesi gerektirmez ve günümüzde çoğu alt çene ve alveoler uygulamada tercih edilir; ancak yönlendirme (vektör) kontrolü daha sınırlıdır. Ağız dışı (ekstraoral) cihazlar büyük ve çok yönlü hareketlerde, özellikle küçük çocuklarda ve üst çene distraksiyonunda daha uygun olabilir; cilt üzerinde küçük izler bırakabilir. Üst çene için intraoral ve ekstraoral sistemlerin avantaj ve dezavantajlarını 2007'de hem ICOMS hem AÇBİD kongrelerinde karşılaştırmalı olarak sunmuştuk. Cihaz seçimi, hareketin yönü ve miktarı, hastanın yaşı ve uyumu, kemiğin kalitesi ve kozmetik öncelikler birlikte değerlendirilerek yapılır.

Dijital planlama ve vektör kontrolü

Distraksiyonda en kritik karar, cihazın hangi yönde çekeceğidir: vektör yanlışsa kemik uzar ama yanlış yere gider. Bilgisayar destekli üç boyutlu planlama ve stereolitografik modeller bu sorunun yönetimine önemli katkı sağlamıştır; üst çene distraksiyonunda vektör planlaması için 3D cerrahi planlama ve stereolitografik modellemenin rolünü 2009'da uluslararası bir dergide yayımladığımız çalışmamız, dijital planlama alanındaki erken dönem yayınlarımızdandır. Bugün osteotomi hattı, cihazın konumu ve hedef nokta, üç boyutlu planlamada ameliyattan önce belirlenir.

Süreç ve hasta uyumu

Distraksiyon, hastanın (ya da çocuk hastalarda ailenin) tedaviye aktif katılımını gerektiren bir yöntemdir: cihaz her gün belirlenen saatlerde, anlatılan yönde ve miktarda çevrilir; ağız hijyeni özenle sürdürülür; kontrollere düzenli gelinir. Aktif dönemde hafif bir gerginlik hissi olağandır, ağrı genellikle azdır. Beslenme yumuşak gıdalarla sürer. Toplam süreç — ameliyat, bekleme, aktif dönem, pekişme ve cihazın çıkarılması — çoğu vakada 3–4 ayı bulur. Bu süre ve günlük bakım gereksinimi, tedavi kararı verilmeden önce hasta ve ailesiyle ayrıntılı olarak konuşulur.

Riskler ve sınırlar

• Vektör sapması: Kemiğin planlanandan farklı yöne uzaması; iyi planlama ve gerektiğinde elastiklerle yönlendirme ile riski azaltılır.
• Cihaz sorunları: Gevşeme, kırılma ya da vidaların yerinden oynaması; nadirdir.
• Enfeksiyon: Cihazın cilt ya da mukozadan çıktığı noktada; hijyen ve gerektiğinde antibiyotikle yönetilir.
• Erken ya da geç kaynama: Bekleme ve pekişme sürelerinin doğru ayarlanmasıyla riski azaltılır.
• His değişikliği: Alt çene distraksiyonunda alt dudakta geçici uyuşukluk görülebilir.
• Nüks: Özellikle dudak-damak yarıklı üst çene ilerletmelerinde bir miktar geri dönüş olabilir; bu nedenle hedef, gereken miktarın biraz üzerinde planlanır.
• İz: Ekstraoral cihazlarda cilt izleri; özel tekniklerle azaltılmaya çalışılır.

Üç tipik klinik senaryo

Senaryo 1 — Doğumsal tek taraflı alt çene geriliği olan çocuk: Yüzün bir yarısı diğerinden küçük, çene ucu o yana kaymış, kapanış eğik. Büyüme çağında ağız içi bir distraktörle kısa olan taraf 15–20 mm uzatılır; yumuşak dokular kemikle birlikte büyür. Büyüme tamamlandığında gerekirse ortognatik cerrahiyle ince ayar yapılır.

Senaryo 2 — Dudak-damak yarığı onarımı geçirmiş genç erişkin: Üst çene belirgin biçimde geride; klasik ortognatik ilerletme yara dokusu nedeniyle nüks riski taşıyor. Rijit eksternal distraksiyon (RED) ile üst çene günde 1 mm öne taşınır; hedefe ulaşılınca çerçeve pekişme süresince yerinde kalır. Kapanış, burun desteği ve konuşma birlikte ele alınır.

Senaryo 3 — İmplant isteyen, ancak alt çene arka bölgede kemik yüksekliği yetersiz olan erişkin: Sinir kanalı nedeniyle implant için yer yok. Alveoler distraksiyonla kemik 8–10 mm yükseltilir; birkaç ay sonra implantlar yeni kemiğe yerleştirilir. Greft alınacak ikinci bir ameliyat bölgesine gerek kalmaz ve dişeti kemikle birlikte kazanılır.

Ameliyat öncesi hazırlık

Üç boyutlu tomografi ve gerektiğinde stereolitografik model üzerinde plan yapılır; cihaz tipi ve vektör belirlenir. Çocuk hastalarda aile, cihazın nasıl çevrileceği konusunda uygulamalı olarak eğitilir. Ağız hijyeni, diş taşı temizliği ve gerekiyorsa çürük tedavileri ameliyattan önce tamamlanır; sigara içen erişkinlerde sigaranın bırakılması istenir. Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve hastanede kalış çoğunlukla 1–2 gecedir.

Distraksiyon mu, ortognatik cerrahi mi?

Büyümesi tamamlanmış, hareket miktarı 10 mm'nin altında olan ve yumuşak dokusu sağlıklı hastalarda klasik ortognatik cerrahi tek seansta, cihazsız çözüm sunar. Büyüme çağındaki çocuklarda, 10–12 mm'yi aşan hareketlerde, yara dokulu (yarık, geçirilmiş ameliyat, radyoterapi) bölgelerde ve yumuşak dokunun büyük hareketi taşıyamayacağı durumlarda distraksiyon öne çıkar. İki yöntem birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır; birçok hastada önce distraksiyonla kemik kazanılır, büyüme tamamlanınca ortognatik cerrahiyle ince ayar yapılır.

Sık sorulan sorular

Distraksiyon ağrılı mı?

Cihazın yerleştirildiği ameliyattan sonraki ilk günler dışında ağrı azdır; aktif dönemde çevirme sırasında hafif gerginlik hissedilir.

Cihazı kim çevirir?

Hasta ya da yakını, gösterilen biçimde günde bir-iki kez çevirir. Kontrollerde ilerleme ölçülür.

Toplam süreç ne kadar sürer?

Bekleme, aktif distraksiyon ve pekişme dönemleriyle birlikte çoğu vakada 3–4 ay; cihaz pekişme sonunda küçük bir ameliyatla çıkarılır.

Çocuklarda uygulanabilir mi?

Evet; distraksiyon, büyüme çağındaki doğumsal çene geriliklerinde sık kullanılan, büyümeyle uyumlu çalışan bir yöntemdir. Her cerrahi işlem gibi riskleri vardır; bunlar muayenede aileyle ayrıntılı olarak konuşulur.

Yeni kemik dayanıklı mı, implant konabilir mi?

Pekişme tamamlandıktan sonra yeni kemik zamanla çevre kemiğe benzer bir yapı kazanır; alveoler distraksiyonla kazanılan kemiğe implant yerleştirilebilir.

İz kalır mı?

Ağız içi cihazlarda ciltte kesi yapılmaz. Ağız dışı cihazlarda cilt üzerinde küçük izler olabilir; bunları azaltmaya yönelik teknikler uygulanır.

Distraksiyon yerine kemik grefti olamaz mıyım?

Küçük eksikliklerde greft yeterli ve daha pratiktir. Büyük hareketlerde, yumuşak doku yetersizliğinde ve büyüme çağında distraksiyon daha uygun bir seçenek olabilir; seçim muayene ve görüntülemeyle yapılır.

Dudak-damak yarığında üst çene distraksiyonu ne zaman yapılır?

Genellikle büyümenin ileri dönemlerinde ya da tamamlandıktan sonra; büyük ilerletme gereken ve yara dokusu nedeniyle nüks riski yüksek vakalarda tercih edilir.

Yazar ve tıbbi gözden geçirme: Prof. Dr. Selçuk Basa — Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi Profesörü

Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi (1982); Hacettepe Üniversitesi, Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi uzmanlığı ve doktorası (1986); Marmara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi eski dekanı (2004–2007); Bahçeşehir Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi kurucu dekanı (2019–2026). Dentofasiyal (diş-çene-yüz) deformitelerin cerrahi tedavisinde 40 yılı aşkın deneyim; uluslararası hakemli (SCI) dergilerde 30 makalesi ve uluslararası davetli konferanslar. SORG Preprosthetic Section faculty üyesi; IAOMS Konsey Üyesi (Councillor) ve EACMFS üyesi.

Biyografi · Akademik arşiv · ORCID 0000-0002-9135-1011 · Scopus 14037026600 · Google Scholar

Bu yazıda atıf yapılan kendi çalışmalarımız

1. A novel anchorage technique for transnasal traction in rigid external maxillary distraction — Br J Oral Maxillofac Surg, 2013.
2. Simple technique to minimise facial scarring during extraoral mandibular distraction — Br J Oral Maxillofac Surg, 2012.
3. Rigid external maxillary distraction and rhinoplasty for pyknodysostosis — J Craniofac Surg, 2011.
4. The role of computer-aided 3D surgery and stereolithographic modelling for vector orientation in premaxillary and trans-sinusoidal maxillary distraction osteogenesis — Int J Med Robot, 2009.
5. Transport distraction osteogenesis of a dentoalveolar segment in the posterior mandible: a technical note — J Oral Maxillofac Surg, 2007.
6. Evaluation of osseous regeneration in alveolar distraction osteogenesis with histological and radiological aspects — J Oral Maxillofac Surg, 2007.
7. Reconstruction of a large mandibular defect by distraction osteogenesis: a case report — J Oral Maxillofac Surg, 2000.
8. Round Table: Ten years of experience in distraction osteogenesis — University of North Carolina at Chapel Hill, 2005 (davetli konuşma).
9. Mandibular reconstruction by distraction osteogenesis — 2. Int. Congress on Cranial & Facial Bone Distraction, Paris, 1999 (davetli konuşma).
10. Treatment of midface retrusion by maxillary distraction: rigid intraoral vs. extraoral systems — 18. ICOMS, 2007; Extraoral versus intraoral maxillary distraction osteogenesis — 1. AÇBİD Uluslararası Kongresi, 2007.

Tüm yayın ve konuşmalar için: Akademik Arşiv — Distraksiyon.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi muayene ve tanının yerini tutmaz. Tedavi kararı ancak hekim muayenesi ve gerekli görüntüleme incelemeleriyle verilir. Anlatılan süreler ve oranlar genel bilgi niteliğindedir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.