Ana sayfa › Yazılar

Distraksiyon Osteogenezi: Vücudun Kendi Kemiğini Ürettiği Çene Uzatma Yöntemi

Yayın: 14 Eylül 2026 · Güncelleme: 14 Eylül 2026 · Yazar ve tıbbi gözden geçirme: Prof. Dr. Selçuk Basa

Distraksiyon osteogenezi, kemiğin kontrollü biçimde kesilip iki parçanın günde yaklaşık bir milimetre birbirinden uzaklaştırılmasıyla aradaki boşlukta vücudun kendi yeni kemiğini üretmesi ilkesine dayanan bir yöntemdir. Ortopedide bacak uzatmak için geliştirilen bu ilke, 1990'lardan bu yana çene ve yüz kemiklerinde de kullanılıyor. Bu alandaki ilk vakalarımı 1990'ların sonunda ameliyat ettim; 1999'da Paris'teki uluslararası distraksiyon kongresinde ve 2005'te North Carolina Üniversitesi'nde on yıllık deneyimimizi sunduğumdan bu yana yöntem, kliniğimizin bayrak uygulamalarından biri olmayı sürdürüyor.

Yöntem nasıl çalışır?

Kemik, kırıldığında iyileşmek için "kallus" adı verilen yumuşak bir kemik öncülü üretir. Bu kallus, sertleşmeden önce yavaş ve düzenli biçimde gerilirse sertleşmek yerine gerilme yönünde yeni kemik yapmaya devam eder. Distraksiyon osteogenezi bu biyolojik yanıtı kullanır ve dört aşamada ilerler:

1. Osteotomi ve cihazın yerleştirilmesi: Genel anestezi altında kemikte planlı bir kesi yapılır; iki parçaya, aralarını açacak bir mekanizma (distraktör) vidalanır. Cihaz ağız içinde (intraoral) ya da ciltten dışarı çıkan bir kolla (ekstraoral) olabilir.
2. Bekleme (latent) dönemi: 5–7 gün. Kesi hattında kallus oluşur.
3. Aktif distraksiyon dönemi: Cihaz günde 1 mm (genellikle iki seferde 0,5 mm) çevrilerek parçalar birbirinden uzaklaştırılır. 10 mm uzatma için yaklaşık 10 gün gerekir. Bu dönemde yalnızca kemik değil, üzerindeki kas, damar, sinir, mukoza ve cilt de birlikte uzar; bu "histogenez" etkisi, yöntemi kemik greftinden ayıran en önemli üstünlüktür.
4. Pekişme (konsolidasyon) dönemi: Yeni kemiğin sertleşmesi için cihaz yerinde bırakılır; genellikle distraksiyon süresinin 2–3 katı, çoğu vakada 8–12 hafta. Ardından cihaz küçük bir ameliyatla çıkarılır.

Yeni oluşan kemik, greftle taşınan kemikten farklı olarak "yabancı" değildir; hastanın kendi bölgesinde, kendi damar ağıyla oluşur ve zamanla çevre kemikten ayırt edilemez hâle gelir. Alveoler distraksiyonla oluşan kemiğin niteliğini histolojik ve radyolojik olarak inceleyen çalışmamız 2007'de yayımlanmıştır.

Neden greft yerine distraksiyon?

Her iki yöntemin de yeri vardır; hangisinin seçileceği, gereken kemik miktarına, yumuşak dokunun durumuna, hastanın yaşına ve uyumuna göre belirlenir. İmplant öncesi kemik eksikliğinde alveoler distraksiyon ile otojen greft arasındaki seçim ölçütlerini 2005'te ICOMS Dünya Kongresi'nde sunmuştuk; geniş kemik eksikliklerinde ise 2016'da yayımladığımız Le Fort I ile birlikte kalça kemiği greftlemesi çalışmamız gibi greft yöntemleri hâlâ altın standarttır.

Hangi durumlarda uygulanır?

Alt çene distraksiyonu

Doğumsal alt çene geriliklerinde — hemifasiyal mikrozomi, Treacher Collins sendromu, Pierre Robin sekansı — alt çene, klasik ortognatik cerrahinin taşıyamayacağı ölçüde geride olabilir; distraksiyon bu büyük hareketleri, büyüme çağında bile mümkün kılar. Yenidoğanda alt çene geriliğine bağlı nefes darlığında erken distraksiyon, trakeostomiden kaçınmayı sağlayabilir. Çene eklemi ankilozu nedeniyle gelişmemiş alt çene (bkz. TME cerrahisi) ve ileri derecede asimetriler diğer sık kullanım alanlarıdır. Ekstraoral alt çene distraksiyonunda cihaz kolunun cilt üzerinde bıraktığı izi en aza indiren tekniğimizi 2012'de yayımladık.

Üst çene ve orta yüz distraksiyonu

Dudak-damak yarıklı hastalarda üst çene geriliği sık görülür ve klasik ortognatik cerrahiyle büyük ilerletmeler yara dokusu nedeniyle nüks etmeye eğilimlidir. Bu vakalarda üst çene, kafatasına sabitlenen bir çerçeveyle (rijit eksternal distraksiyon, RED) yavaş yavaş öne taşınır. Bu yöntemde çekme kuvvetinin üst çeneye aktarılması için burun içinden geçen yeni bir ankraj tekniğimizi 2013'te; nadir görülen kalıtsal bir kemik hastalığı olan piknodizostozda üst çene distraksiyonunu ve burun düzeltmesini birleştiren tedaviyi 2011'de uluslararası dergilerde yayımladık. Sendromik kraniyosinostozlarda (Crouzon, Apert) orta yüzün tamamı benzer ilkelerle öne alınır.

Alveoler (dikey) distraksiyon

Diş kaybı, travma ya da kist-tümör ameliyatları sonrası çene kemiğinin diş taşıyan bölümü (alveoler kret) yükseklik kaybeder; implant yerleştirmek için yeterli kemik kalmaz. Alveoler distraksiyonda kemiğin üst bölümü kesilir ve küçük bir cihazla günde 0,5–1 mm yukarı taşınır; birkaç hafta içinde implant için gereken yükseklik kazanılır. Yöntem, kemikle birlikte dişeti de kazandırdığından implant çevresindeki yumuşak doku sonucu greftlere göre daha doğaldır. Çene arkasındaki dişli bir kemik bölümünün taşınmasıyla ilgili teknik notumuz 2007'de yayımlandı.

Transport distraksiyonu: kemik eksikliklerinin onarımı

Tümör ya da travma sonrası alt çenede süreklilik kaybı olduğunda, sağlam kemikten kesilen bir "taşıyıcı" parça boşluk boyunca yürütülerek arkasında yeni kemik bırakır ve karşı uca ulaşınca birleştirilir. Büyük bir alt çene defektinin bu yöntemle onarımını 2000'de bildirmiş, plak kılavuzlu transport distraksiyonu ve farklı defekt tiplerinde distraksiyon kalıplarını 2003–2006 arasında ICOMS kongrelerinde sunmuştuk. Serbest doku nakli için uygun olmayan hastalarda bu yöntem, verici saha olmadan alt çeneyi yeniden inşa eder.

Cihazlar: ağız içi mi, ağız dışı mı?

Ağız içi (intraoral) cihazlar dışarıdan görünmez, iz bırakmaz ve günümüzde çoğu alt çene ve alveoler uygulamada tercih edilir; ancak yönlendirme (vektör) kontrolü daha sınırlıdır. Ağız dışı (ekstraoral) cihazlar büyük ve çok yönlü hareketlerde, özellikle küçük çocuklarda ve üst çene distraksiyonunda üstündür; cilt üzerinde küçük izler bırakabilir. Üst çene için intraoral ve ekstraoral sistemlerin avantaj ve dezavantajlarını 2007'de hem ICOMS hem AÇBİD kongrelerinde karşılaştırmalı olarak sunmuştuk. Cihaz seçimi, hareketin yönü ve miktarı, hastanın yaşı ve uyumu, kemiğin kalitesi ve kozmetik öncelikler birlikte değerlendirilerek yapılır.

Dijital planlama ve vektör kontrolü

Distraksiyonda en kritik karar, cihazın hangi yönde çekeceğidir: vektör yanlışsa kemik uzar ama yanlış yere gider. Bilgisayar destekli üç boyutlu planlama ve stereolitografik modeller bu sorunu büyük ölçüde çözmüştür; üst çene distraksiyonunda vektör planlaması için 3D cerrahi planlama ve stereolitografik modellemenin rolünü 2009'da uluslararası bir dergide yayımladığımız çalışmamız, dijital planlama alanındaki erken öncü uygulamalarımızdandır. Bugün kliniğimizde her distraksiyon vakası, tarafımca geliştirilen yapay zekâ destekli 3D planlama yazılımında simüle edilir; osteotomi hattı, cihazın konumu ve hedef nokta ameliyattan önce belirlenir.

Süreç ve hasta uyumu

Distraksiyon, hastanın (ya da çocuk hastalarda ailenin) tedaviye aktif katılımını gerektiren bir yöntemdir: cihaz her gün belirlenen saatlerde, anlatılan yönde ve miktarda çevrilir; ağız hijyeni özenle sürdürülür; kontrollere düzenli gelinir. Aktif dönemde hafif bir gerginlik hissi olağandır, ağrı genellikle azdır. Beslenme yumuşak gıdalarla sürer. Toplam süreç — ameliyat, bekleme, aktif dönem, pekişme ve cihazın çıkarılması — çoğu vakada 3–4 ayı bulur. Bu süre uzun görünse de, elde edilen kemik miktarı ve yumuşak doku kazancı başka hiçbir yöntemle bu güvenlikle sağlanamaz.

Riskler ve sınırlar

• Vektör sapması: Kemiğin planlanandan farklı yöne uzaması; iyi planlama ve gerektiğinde elastiklerle yönlendirme ile önlenir.
• Cihaz sorunları: Gevşeme, kırılma ya da vidaların yerinden oynaması; nadirdir.
• Enfeksiyon: Cihazın cilt ya da mukozadan çıktığı noktada; hijyen ve gerektiğinde antibiyotikle yönetilir.
• Erken ya da geç kaynama: Bekleme ve pekişme sürelerinin doğru ayarlanmasıyla önlenir.
• His değişikliği: Alt çene distraksiyonunda alt dudakta geçici uyuşukluk görülebilir.
• Nüks: Özellikle dudak-damak yarıklı üst çene ilerletmelerinde bir miktar geri dönüş olabilir; bu nedenle hedef, gereken miktarın biraz üzerinde planlanır.
• İz: Ekstraoral cihazlarda cilt izleri; özel tekniklerle en aza indirilir.

Üç tipik klinik senaryo

Senaryo 1 — Doğumsal tek taraflı alt çene geriliği olan çocuk: Yüzün bir yarısı diğerinden küçük, çene ucu o yana kaymış, kapanış eğik. Büyüme çağında ağız içi bir distraktörle kısa olan taraf 15–20 mm uzatılır; yumuşak dokular kemikle birlikte büyür. Büyüme tamamlandığında gerekirse ortognatik cerrahiyle ince ayar yapılır.

Senaryo 2 — Dudak-damak yarığı onarımı geçirmiş genç erişkin: Üst çene belirgin biçimde geride; klasik ortognatik ilerletme yara dokusu nedeniyle nüks riski taşıyor. Rijit eksternal distraksiyon (RED) ile üst çene günde 1 mm öne taşınır; hedefe ulaşılınca çerçeve pekişme süresince yerinde kalır. Kapanış, burun desteği ve konuşma birlikte düzelir.

Senaryo 3 — İmplant isteyen, ancak alt çene arka bölgede kemik yüksekliği yetersiz olan erişkin: Sinir kanalı nedeniyle implant için yer yok. Alveoler distraksiyonla kemik 8–10 mm yükseltilir; birkaç ay sonra implantlar yeni kemiğe yerleştirilir. Greft alınacak ikinci bir ameliyat bölgesine gerek kalmaz ve dişeti kemikle birlikte kazanılır.

Ameliyat öncesi hazırlık

Üç boyutlu tomografi ve gerektiğinde stereolitografik model üzerinde plan yapılır; cihaz tipi ve vektör belirlenir. Çocuk hastalarda aile, cihazın nasıl çevrileceği konusunda uygulamalı olarak eğitilir. Ağız hijyeni, diş taşı temizliği ve gerekiyorsa çürük tedavileri ameliyattan önce tamamlanır; sigara içen erişkinlerde sigaranın bırakılması istenir. Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve hastanede kalış çoğunlukla 1–2 gecedir.

Distraksiyon mu, ortognatik cerrahi mi?

Büyümesi tamamlanmış, hareket miktarı 10 mm'nin altında olan ve yumuşak dokusu sağlıklı hastalarda klasik ortognatik cerrahi tek seansta, cihazsız çözüm sunar. Büyüme çağındaki çocuklarda, 10–12 mm'yi aşan hareketlerde, yara dokulu (yarık, geçirilmiş ameliyat, radyoterapi) bölgelerde ve yumuşak dokunun büyük hareketi taşıyamayacağı durumlarda distraksiyon öne çıkar. İki yöntem birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır; birçok hastada önce distraksiyonla kemik kazanılır, büyüme tamamlanınca ortognatik cerrahiyle ince ayar yapılır.

Sık sorulan sorular

Distraksiyon ağrılı mı?

Cihazın yerleştirildiği ameliyattan sonraki ilk günler dışında ağrı azdır; aktif dönemde çevirme sırasında hafif gerginlik hissedilir.

Cihazı kim çevirir?

Hasta ya da yakını, gösterilen biçimde günde bir-iki kez çevirir. Kontrollerde ilerleme ölçülür.

Toplam süreç ne kadar sürer?

Bekleme, aktif distraksiyon ve pekişme dönemleriyle birlikte çoğu vakada 3–4 ay; cihaz pekişme sonunda küçük bir ameliyatla çıkarılır.

Çocuklarda güvenli mi?

Evet; distraksiyon büyüme çağındaki doğumsal çene geriliklerinde en güvenli ve etkili yöntemlerden biridir ve büyümeyle uyumlu çalışır.

Yeni kemik dayanıklı mı, implant konabilir mi?

Pekişme tamamlandığında yeni kemik doğal kemikle aynı yapıya kavuşur; alveoler distraksiyonda kazanılan kemiğe implant güvenle yerleştirilir.

İz kalır mı?

Ağız içi cihazlarda iz kalmaz. Ağız dışı cihazlarda cilt üzerinde küçük izler olabilir; bunları en aza indiren teknikler uygularız.

Distraksiyon yerine kemik grefti olamaz mıyım?

Küçük eksikliklerde greft yeterli ve daha pratiktir. Büyük hareketlerde, yumuşak doku yetersizliğinde ve büyüme çağında distraksiyon üstündür; seçim muayene ve görüntülemeyle yapılır.

Dudak-damak yarığında üst çene distraksiyonu ne zaman yapılır?

Genellikle büyümenin ileri dönemlerinde ya da tamamlandıktan sonra; büyük ilerletme gereken ve yara dokusu nedeniyle nüks riski yüksek vakalarda tercih edilir.

Yazar: Prof. Dr. Selçuk Basa — Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi Profesörü

Diş, çene ve yüz deformitelerinin cerrahi tedavisinde 40 yılı aşkın deneyim; 30'u aşkın SCI makalesi ve uluslararası davetli konferanslar. SORG Preprosthetic Section faculty üyesi, IAOMS ve EACMFS üyesi. Biyografi · Akademik arşiv

Bu yazıda atıf yapılan kendi çalışmalarımız

1. A novel anchorage technique for transnasal traction in rigid external maxillary distraction — Br J Oral Maxillofac Surg, 2013.
2. Simple technique to minimise facial scarring during extraoral mandibular distraction — Br J Oral Maxillofac Surg, 2012.
3. Rigid external maxillary distraction and rhinoplasty for pyknodysostosis — J Craniofac Surg, 2011.
4. The role of computer-aided 3D surgery and stereolithographic modelling for vector orientation in premaxillary and trans-sinusoidal maxillary distraction osteogenesis — Int J Med Robot, 2009.
5. Transport distraction osteogenesis of a dentoalveolar segment in the posterior mandible: a technical note — J Oral Maxillofac Surg, 2007.
6. Evaluation of osseous regeneration in alveolar distraction osteogenesis with histological and radiological aspects — J Oral Maxillofac Surg, 2007.
7. Reconstruction of a large mandibular defect by distraction osteogenesis: a case report — J Oral Maxillofac Surg, 2000.
8. Round Table: Ten years of experience in distraction osteogenesis — University of North Carolina at Chapel Hill, 2005 (davetli konuşma).
9. Mandibular reconstruction by distraction osteogenesis — 2. Int. Congress on Cranial & Facial Bone Distraction, Paris, 1999 (davetli konuşma).
10. Treatment of midface retrusion by maxillary distraction: rigid intraoral vs. extraoral systems — 18. ICOMS, 2007; Extraoral versus intraoral maxillary distraction osteogenesis — 1. AÇBİD Uluslararası Kongresi, 2007.

Tüm yayın ve konuşmalar için: Akademik Arşiv — Distraksiyon.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi muayene ve tanının yerini tutmaz. Tedavi kararı ancak hekim muayenesi ve gerekli görüntüleme incelemeleriyle verilir. Anlatılan süreler, oranlar ve sonuçlar hastadan hastaya farklılık gösterir.